Trong kinh doanh khách sạn, tăng trưởng doanh thu thường được xem là một tín hiệu tích cực, phản ánh khả năng khai thác thị trường, sức hấp dẫn của sản phẩm và hiệu quả hoạt động bán hàng. Tuy nhiên, doanh thu tăng không đồng nghĩa với lợi nhuận tăng, bởi đằng sau mỗi đồng doanh thu là một hệ thống chi phí liên quan đến nhân sự, vận hành, phân phối, bảo trì và quản lý tài sản. Nếu tốc độ gia tăng chi phí vượt quá tốc độ tăng trưởng doanh thu, khách sạn có thể ghi nhận kết quả kinh doanh khả quan trên báo cáo doanh thu nhưng lại không tạo ra giá trị tài chính tương ứng.

Đây là một trong những thách thức đáng chú ý trong quản trị khách sạn, đặc biệt khi thị trường cạnh tranh ngày càng gay gắt và áp lực duy trì công suất phòng khiến nhiều đơn vị phải liên tục điều chỉnh giá bán, gia tăng khuyến mại hoặc mở rộng kênh phân phối. Những quyết định này có thể thúc đẩy doanh thu trong ngắn hạn, nhưng đồng thời làm gia tăng chi phí bán hàng, chi phí phục vụ và áp lực lên biên lợi nhuận. Vì vậy, câu hỏi quan trọng đối với chủ đầu tư không chỉ là khách sạn đang tạo ra bao nhiêu doanh thu, mà còn là doanh thu đó được chuyển hóa thành lợi nhuận như thế nào.

Doanh thu và lợi nhuận: Hai thước đo phản ánh hai khía cạnh khác nhau của tăng trưởng

Doanh thu (Revenue) là tổng giá trị kinh tế phát sinh từ hoạt động kinh doanh trong một khoảng thời gian nhất định, bao gồm doanh thu lưu trú, ẩm thực, hội nghị, spa và các dịch vụ bổ trợ khác. Đây là chỉ số phản ánh quy mô hoạt động và khả năng thương mại hóa sản phẩm của khách sạn. Trong khi đó, lợi nhuận (Profit) thể hiện phần giá trị còn lại sau khi trừ đi các khoản chi phí tương ứng, qua đó phản ánh hiệu quả tài chính của hoạt động kinh doanh.

Sự khác biệt này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong ngành khách sạn bởi mô hình kinh doanh có cấu trúc chi phí tương đối phức tạp. Một phòng được bán ra không chỉ tạo ra doanh thu lưu trú mà còn kéo theo chi phí buồng phòng, giặt là, điện nước, nhân sự và các khoản chi phí phân phối. Tương tự, việc gia tăng doanh thu nhà hàng hoặc hội nghị cũng đòi hỏi thêm nguyên vật liệu, nhân công và nguồn lực phục vụ. Do đó, mở rộng doanh thu mà không kiểm soát được chi phí có thể khiến hiệu quả kinh doanh suy giảm.

Để hiểu rõ hơn mối quan hệ này, cần phân biệt một số cấp độ lợi nhuận thường được sử dụng trong quản trị khách sạn. Lợi nhuận gộp từ hoạt động kinh doanh (GOP) phản ánh kết quả hoạt động sau khi trừ các chi phí vận hành tương ứng. Lợi nhuận trước lãi vay, thuế, khấu hao và phân bổ (EBITDA) được xác định sau khi tính đến các khoản chi phí hoạt động và chi phí quản lý liên quan theo phạm vi báo cáo. Trong khi đó, lợi nhuận ròng là phần lợi nhuận còn lại sau khi đã tính đầy đủ các khoản chi phí, lãi vay và thuế theo quy định kế toán.

Mỗi chỉ số phục vụ một mục tiêu đánh giá khác nhau. GOP giúp đơn vị vận hành theo dõi hiệu quả hoạt động kinh doanh, EBITDA hỗ trợ đánh giá khả năng tạo lợi nhuận trước một số yếu tố tài chính và kế toán, còn lợi nhuận ròng phản ánh kết quả cuối cùng của doanh nghiệp. Vì vậy, việc lựa chọn chỉ số cần căn cứ vào mục tiêu quản trị và lợi ích mà chủ đầu tư muốn đánh giá, thay vì sử dụng doanh thu làm đại diện cho toàn bộ hiệu quả kinh doanh.

Vì sao doanh thu khách sạn tăng nhưng lợi nhuận không tăng tương ứng?

Áp lực cạnh tranh khiến doanh thu tăng trưởng bằng cách giảm giá

Một trong những nguyên nhân phổ biến là khách sạn sử dụng chính sách giá thấp để gia tăng công suất phòng và mở rộng thị phần. Việc triển khai các chương trình giảm giá, ưu đãi theo mùa hoặc bán phòng qua các nền tảng trung gian có thể giúp tăng số lượng đặt phòng, nhưng chưa chắc cải thiện doanh thu thực nhận trên mỗi phòng. Khi mức giá bán giảm sâu, khách sạn phải phục vụ nhiều lượt khách hơn mới có thể đạt được mức doanh thu tương đương trước đó, đồng thời phát sinh thêm chi phí vận hành.

Đáng chú ý, doanh thu ghi nhận từ một đơn đặt phòng không hoàn toàn đồng nghĩa với số tiền khách sạn thực nhận. Chi phí hoa hồng cho các nền tảng đặt phòng trực tuyến, phí thanh toán và các chương trình ưu đãi thương mại có thể làm giảm giá trị doanh thu thực tế. Theo phân tích của CBRE Hotels Research trong báo cáo về chi phí vận hành khách sạn năm 2025, chi phí hoa hồng đại lý tại bộ phận lưu trú của nhóm khách sạn Mỹ được khảo sát đã tăng 6% trong năm 2024. Điều này cho thấy lựa chọn kênh phân phối không chỉ ảnh hưởng đến khả năng bán phòng mà còn tác động trực tiếp đến hiệu quả tài chính.

Chi phí nhân sự và vận hành tăng nhanh hơn doanh thu

Khách sạn là ngành dịch vụ có mức độ phụ thuộc lớn vào con người. Khi công suất phòng tăng, nhu cầu về nhân sự buồng phòng, lễ tân, nhà hàng, kỹ thuật và chăm sóc khách hàng cũng có thể gia tăng. Nếu mô hình tổ chức nhân sự chưa được tối ưu, khách sạn có nguy cơ phải mở rộng nguồn lực nhanh hơn mức tăng doanh thu, khiến chi phí nhân công trên mỗi đơn vị doanh thu ngày càng lớn.

Bên cạnh nhân sự, các khoản chi phí điện, nước, giặt là, nguyên vật liệu, bảo trì và vật tư tiêu hao cũng tạo áp lực đáng kể. Đặc biệt, đối với khách sạn nghỉ dưỡng hoặc khách sạn có nhiều bộ phận dịch vụ, việc duy trì chất lượng trải nghiệm đòi hỏi nguồn lực vận hành lớn ngay cả trong những giai đoạn nhu cầu thấp. Nếu không có cơ chế kiểm soát định mức và đánh giá năng suất phù hợp, tăng trưởng doanh thu có thể bị triệt tiêu bởi chi phí vận hành phát sinh.

Mở rộng dịch vụ nhưng chưa kiểm soát hiệu quả từng bộ phận

Gia tăng doanh thu ngoài lưu trú là một hướng đi quan trọng để khách sạn khai thác tối đa giá trị tài sản. Nhà hàng, quầy bar, spa, hội nghị và các hoạt động trải nghiệm có thể tạo thêm nguồn thu từ chính nhóm khách đang lưu trú, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng bên ngoài. Tuy nhiên, mỗi bộ phận kinh doanh đều có cấu trúc doanh thu và chi phí riêng, do đó không phải dịch vụ nào có doanh thu cao cũng mang lại lợi nhuận tốt.

Chẳng hạn, một nhà hàng có doanh thu tăng nhờ mở rộng thực đơn và kéo dài thời gian phục vụ nhưng đồng thời phải tăng nhân sự, lượng nguyên liệu tồn kho và chi phí hao hụt. Nếu tỷ lệ chi phí nguyên vật liệu và nhân công tăng nhanh hơn doanh thu, lợi nhuận của bộ phận vẫn có thể suy giảm. Điều quan trọng không phải là mở rộng càng nhiều dịch vụ càng tốt, mà là xác định những sản phẩm có khả năng tạo ra giá trị tài chính phù hợp với nguồn lực và định vị của khách sạn.

Đầu tư công nghệ và mở rộng hoạt động chưa tạo ra hiệu quả tương xứng

Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội cải thiện hiệu suất quản trị khách sạn thông qua hệ thống quản lý tài sản, quản lý doanh thu, quản lý khách hàng và tự động hóa quy trình. Tuy nhiên, đầu tư công nghệ không tự động tạo ra hiệu quả nếu doanh nghiệp chưa xác định rõ vấn đề cần giải quyết, quy trình cần cải thiện và khả năng khai thác dữ liệu sau triển khai.

Chi phí phần mềm, bản quyền, tích hợp hệ thống, đào tạo nhân sự và duy trì hạ tầng công nghệ có thể trở thành gánh nặng nếu giải pháp không phù hợp với quy mô hoạt động. Vì vậy, mỗi khoản đầu tư cần được đánh giá trên cơ sở lợi ích kinh tế kỳ vọng, chẳng hạn khả năng giảm giờ công, hạn chế sai sót, tối ưu chi phí phân phối hoặc gia tăng doanh thu trực tiếp. Công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được chuyển hóa thành hiệu quả vận hành có thể đo lường.

Dữ liệu thị trường: Khi áp lực chi phí làm suy giảm biên lợi nhuận khách sạn

Thực tế thị trường cho thấy khoảng cách giữa tăng trưởng doanh thu và tăng trưởng lợi nhuận không phải là vấn đề mang tính cá biệt. Báo cáo All Eyes on Operating Costs in 2025: Lessons Learned in 2024 của CBRE Hotels Research, dựa trên mẫu khảo sát sơ bộ gồm 2.600 khách sạn tại Mỹ, đã chỉ ra sự mất cân đối đáng chú ý giữa tốc độ tăng doanh thu và chi phí vận hành trong năm 2024.

Cụ thể, tổng doanh thu khách sạn trong mẫu khảo sát chỉ tăng 2,3% so với năm trước, trong khi chi phí hoạt động trước lợi nhuận gộp từ hoạt động kinh doanh tăng 4,1% và các chi phí sau cấp lợi nhuận này tăng 3,6%. Như vậy, cả hai nhóm chi phí đều tăng nhanh hơn doanh thu. CBRE cũng ghi nhận biên lợi nhuận tại cấp độ lợi nhuận gộp từ hoạt động kinh doanh và lợi nhuận trước lãi vay, thuế, khấu hao và phân bổ đã suy giảm trong năm 2023 và 2024, phản ánh áp lực chi phí đối với hiệu quả khai thác khách sạn.

Đáng chú ý, báo cáo triển vọng khách sạn toàn cầu năm 2025 của CBRE tiếp tục dự báo biên lợi nhuận ròng từ hoạt động khai thác tài sản (NOI Margin) tại thị trường Mỹ có thể giảm 60 điểm cơ bản trong năm 2025 do chi phí tăng nhanh hơn doanh thu. Đây là một cảnh báo quan trọng đối với hoạt động quản trị tài sản: ngay cả khi thị trường vẫn ghi nhận tăng trưởng doanh thu phòng, hiệu quả tài chính vẫn có thể chịu áp lực nếu cấu trúc chi phí không được kiểm soát.

Những dữ liệu trên thuộc thị trường Mỹ, không nên được sử dụng như mức chuẩn trực tiếp cho khách sạn tại Việt Nam. Tuy nhiên, chúng cung cấp một dẫn chứng rõ ràng về mối quan hệ giữa tăng trưởng doanh thu, chi phí vận hành và khả năng duy trì biên lợi nhuận. Đối với thị trường Việt Nam, chủ đầu tư cần thực hiện phân tích tương tự trên dữ liệu thực tế của từng khách sạn, đồng thời đối chiếu với đặc điểm phân khúc, địa điểm, quy mô và mô hình vận hành.

Giải pháp tối ưu lợi nhuận: Không chỉ bán nhiều hơn mà cần vận hành hiệu quả hơn

Tối ưu chiến lược giá và chất lượng doanh thu

Thay vì tập trung duy nhất vào mục tiêu gia tăng công suất phòng, khách sạn cần xây dựng chiến lược giá dựa trên nhu cầu thị trường, phân khúc khách hàng và khả năng chi trả. Việc phân tích hiệu quả theo từng thời điểm đặt phòng, loại phòng và kênh bán sẽ giúp nhà quản lý lựa chọn chính sách giá phù hợp, hạn chế tình trạng giảm giá thiếu kiểm soát. Đồng thời, cần đánh giá doanh thu thực nhận sau khi trừ các khoản chi phí phân phối để xác định kênh bán thực sự mang lại giá trị.

Kiểm soát chi phí dựa trên dữ liệu vận hành

Quản trị chi phí không đồng nghĩa với cắt giảm ngân sách một cách đồng loạt. Khách sạn cần xác định những khoản chi có khả năng tối ưu mà không làm suy giảm chất lượng dịch vụ, đặc biệt là chi phí nhân sự, năng lượng, vật tư tiêu hao, giặt là và bảo trì. Việc xây dựng định mức theo công suất, theo dõi chi phí trên mỗi phòng có khách và đánh giá năng suất lao động sẽ giúp hoạt động kiểm soát chi phí trở nên chủ động và có cơ sở hơn.

Nâng cao hiệu quả khai thác các bộ phận dịch vụ

Đối với các khách sạn có nhiều nguồn doanh thu ngoài lưu trú, cần đánh giá hiệu quả tài chính của từng bộ phận thay vì chỉ nhìn vào tổng doanh thu. Nhà hàng, spa, hội nghị và các dịch vụ bổ trợ cần có kế hoạch kinh doanh, ngân sách và chỉ tiêu lợi nhuận riêng. Việc phát triển dịch vụ nên dựa trên nhu cầu thực tế của khách hàng và năng lực khai thác của tài sản, qua đó hạn chế đầu tư dàn trải hoặc duy trì những bộ phận không tạo ra giá trị tương xứng.

Ứng dụng công nghệ trong quản trị và ra quyết định

Hệ thống quản lý khách sạn, quản lý doanh thu và các công cụ báo cáo quản trị có thể giúp tập trung dữ liệu, giảm thao tác thủ công và nâng cao khả năng kiểm soát hoạt động. Quan trọng hơn, việc kết nối dữ liệu giữa bộ phận kinh doanh, lễ tân, kế toán và vận hành giúp ban lãnh đạo nhìn thấy mối liên hệ giữa doanh thu, chi phí và lợi nhuận theo thời gian thực hoặc theo chu kỳ báo cáo. Công nghệ vì vậy cần được xem là công cụ hỗ trợ ra quyết định, không chỉ là khoản đầu tư nhằm hiện đại hóa hình ảnh khách sạn.

Kết luận: Tăng trưởng có giá trị phải được đo bằng lợi nhuận

Trong kinh doanh khách sạn, doanh thu là điều kiện cần để duy trì và mở rộng hoạt động, nhưng lợi nhuận mới là một trong những thước đo quan trọng phản ánh chất lượng tăng trưởng. Một khách sạn có thể liên tục tăng công suất phòng, mở rộng dịch vụ và ghi nhận doanh thu cao hơn qua từng năm, nhưng nếu chi phí vận hành tăng nhanh hơn, biên lợi nhuận suy giảm và hiệu quả sử dụng tài sản không được cải thiện, thì tăng trưởng đó chưa thực sự bền vững.

Đối với chủ đầu tư và đơn vị quản lý vận hành, tư duy quản trị cần chuyển từ mục tiêu tối đa hóa doanh thu sang tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh tổng thể. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa chiến lược thương mại, quản trị doanh thu, kiểm soát chi phí, nâng cao năng suất và ứng dụng công nghệ. Chỉ khi doanh thu được chuyển hóa thành lợi nhuận một cách hiệu quả, khách sạn mới có thể tạo ra giá trị kinh tế thực chất và củng cố năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

NewSun Hospitality đồng hành cùng chủ đầu tư trong việc đánh giá mô hình kinh doanh, tối ưu hiệu quả vận hành và xây dựng chiến lược tăng trưởng bền vững cho khách sạn và khu nghỉ dưỡng. Thông qua cách tiếp cận kết hợp giữa tư vấn chiến lược, quản lý thương mại và giải pháp công nghệ, NewSun hướng đến mục tiêu không chỉ gia tăng doanh thu mà còn nâng cao hiệu quả khai thác và giá trị tài sản.

Liên hệ NewSun Hospitality để cùng tìm kiếm giải pháp tối ưu hiệu quả kinh doanh cho dự án của bạn.

Tài liệu tham khảo: